Αναπολώντας την ιστορία του ραδιοφώνου με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου (13 Φεβρουαρίου), έρχονται στο νου τρεις σημαντικές ραδιοφωνικές εκπομπές που τόλμησαν να απευθυνθούν με επιτυχία στο πιο δύσκολο και απαιτητικό κοινό… Στα παιδιά.

Πρώτος “σταθμός” στην παιδική ραδιοφωνία, οι ειδικές μεταδόσεις που πραγματοποιούνταν τη δεκαετία του 1930 από τον ραδιοφωνικό σταθμό στο Μπάρι σε συνεργασία με το θρυλικό περιοδικό “Διάπλασις των Παίδων”.

Μία με δύο φορές την εβδομάδα μεταδιδόταν το πρόγραμμα το οποίο περιλάμβανε ανάγνωση αποσπασμάτων από το περιοδικό, ποιημάτων κ.λ.π καθώς και τη μετάδοση ανακοινώσεων του Γρηγορίου Ξενόπουλου.

Δεύτερος σταθμός στην παιδική ψυχαγωγία μέσω ραδιοφώνου είναι αναμφισβήτητα η Αντιγόνη Μεταξά. Η φωνή της παρέμεινε αξέχαστη στα παιδιά εκείνης της γενιάς ενώ η παρουσία της ήταν οικεία σε κάθε σπίτι.

Ήταν η αγαπημένη τους θεία, η “Θεία Λένα” που από το 1938 έως το 1966 παρουσίαζε παιδικές εκπομπές από το κρατικό Ελληνικό ραδιόφωνο. Χαρακτηριστική μέχρι και σήμερα η φράση της “Καλημέρα Παιδάκια” και η εκπομπή η “Ώρα του παιδιού”.

 

“Εδώ Λιλιπούπολη, Εδώ Λιλιπούπολη”

Η “Λιλιπούπολη” για τέσσερα έτη ήταν µία παιδική ραδιοφωνική σειρά που μεταδιδόταν από το Τρίτο Πρόγραµµα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.

Η Λιλιπούπολη ήταν µία φανταστική πόλη, τη ζωή των κατοίκων της οποίας παρακολουθούσαν οι ακροατές. Η εκπομπή μεταδιδόταν καθημερινά και ήταν μουσικά επενδυμένη με τραγούδια ευρηματικότατων στίχων.

Πως ξεκίνησαν όλα…

Όταν ο μεγάλος συνθέτης Μάνος Χατζιδάκις ανέλαβε ως διευθυντής προγράμματος στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας το 1975, ένας από τους στόχους του ήταν η δημιουργία μίας παιδικής εκπομπής.

Την υλοποίηση της ανέθεσε στην προσωπική του φίλη και σκηνοθέτιδα Ρεγγίνα Καπετανάκη.

Η Ρεγγίνα Καπετανάκη με τη βοήθεια της παιδοψυχολόγου Ελένης Βλάχου, δημιούργησαν μία πρώιμη μορφή της “Λιλιπούπολης” και παρουσίασαν το σχέδιο στον Μάνο Χατζιδάκι.

Ο μεγάλος συνθέτης ενθουσιάστηκε με την ιδέα της Λιλιπούπολης και έδωσε την άδεια και την προστασία του στο νέο εγχείρημα.

“Αρχές 1976. Είμαι ήδη από πέρσυ ένας από τους αρχικούς συνεργάτες του Χατζιδάκι στο Τρίτο. Δεν έχω κλείσει ακόμα τα εικοσιτέσσερα, όταν η Ρεγγίνα Καπετανάκη και η Ελένη Βλάχου μου ζητούν να συνεργαστούμε σε μια καινούρια εκπομπή για παιδιά.

Σκηνοθέτις η μία, αμερικανοθρεμμένη, και παιδοψυχολόγος η άλλη, οραματίζονταν ένα νέο, σύγχρονο τρόπο προσέγγισης των παιδιών, που να τα αφυπνίζει και να μην τα υποτιμά. Ο τίτλος ήδη έτοιμος: «Εδώ Λιλιπούπολη». Εγώ πρέπει να αναλάβω τη μουσική για το σήμα της εκπομπής, τα τραγούδια και τις μουσικές “γέφυρες”. …

… Προτείνω στα κορίτσια να μοιραστώ τη δουλειά (και το άγχος) με τον λίγο μεγαλύτερο μου Δημήτρη Λέκκα, που τον γνώριζα από την «Υγρασία», ένα έργο που το είχε διευθύνει ο Χατζιδάκις, κι αυτό ήταν ένας λόγος αρκετός για να τον εκτιμώ.

Έρχεται σπίτι μου στον Χολαργό, όπου μου εξηγεί ότι δεν προλαβαίνει να ασχοληθεί, αλλά μπορεί να με βοηθήσει με κάποιον τρόπο: Ξέρει μια κοπέλα που γράφει πολύ καλούς στίχους, τη Μαριανίνα Κριεζή. Της τηλεφωνούμε αμέσως, συναντιόμαστε όλοι μαζί και σε λίγες μέρες οι πρώτοι στίχοι είναι έτοιμοι, μαζί με τα πρώτα θεατρικά κείμενα.”

~Νίκος Κυπουργός, συνθέτης~, απόσπασμα από το Λεύκωμα: “70 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ”

Η πρώτη εκπομπή της “Λιλιπούπολης” βγήκε στον αέρα στα τέλη του 1976. Η αυλαία έπεσε τον Ιούνιο του 1980.

Η Σαπφώ Νοταρά και ο Δημήτρης Καμπερίδης σε ηχογράφηση για την παιδική εκπομπή “Εδώ Λιλιπούπολη”.

Σύμφωνα με όσα αναγράφονται στο λεύκωμα: “70 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ”, η παραγωγός ραδιοφωνικών παραγωγών Ελένη Βλάχου θυμάται τη στιγμή δημιουργίας του θρυλικούς προγράμματος.

Η Ελένη Βλάχου μαζί με τη Ρεγγίνα Καπετανάκη και την Μαριανίνα Κριεζή θέλησαν να δημιουργήσουν μία ραδιοφωνική εκπομπή για μικρούς και μεγάλους που θα ανέτρεπε την ισχύουσα αντίληψη για τα παιδικά προγράμματα.

“Μαζί με τη Ρεγγίνα Καπετανάκη και την Μαριανίνα Κριεζή, θελήσαμε να ανατρέψουμε τη μέχρι τότε αντίληψη των παιδικών προγραμμάτων , προτείνοντας μία εκπομπή που θα απευθυνόταν σε μικρούς και μεγάλους, θα διασκέδαζε, θα μόρφωνε, θα έβαζε ερωτήματα.

Δεν υπήρχε συνταγή, την επινοήσαμε με πολλή δουλειά και πολύ γέλιο. Περάσαμε αξέχαστα, παρέα με τον Χαρχούδα, τον Μπρίνη, την Μπομπίλα, την Πιπινέζα, τον Μπιξ Μπιξ, τον Δυστροπόπιγκα, τον Παπαγάλο, τον Δόκτορα Δρακατώρ και τον Γλυκόσαυρο…

… Αυτό που έκανε τη διαφορά ήταν η αμέριστη υποστήριξη του Μ. Χατζιδάκι που από την αρχή, όταν του παρουσιάσαμε το πρώτο σενάριο μας είπε:

«Κορίτσια, προχωρήστε εν λευκώ”.

Στην ομάδα της “Λιλιπούπολης” προστέθηκαν αργότερα η Λένα Πλάτωνος, ο Νίκος Χριστοδούλου και ο Δημήτρης Μαρακόπουλος που συνέθεταν τις μουσικές. Τα τραγούδια ερμήνευαν οι: Σπύρος Σακκάς, Σαβίνα Γιαννάτου, Αντώνης Κοντογεωργίου και Νένα Βενετσάνου.

 

Στα πρώτα βήματα της η Λιλιπούπολη δεν συνάντησε ένα ένθερμο κοινό ακροατών. Ο Μάνος Χατζιδάκις ωστόσο θεωρούσε την σειρά αξιόλογη. Εκείνο το διάστημα προστέθηκε στην συγγραφική ομάδα η Άννα Παναγιωτοπούλου, η οποία και έδωσε έναν πιο θεατρικό λόγο στα κείμενα.

Η Μαριανίνα Κριεζή σύμφωνα με όσα αναγράφονται στο λεύκωμα: “70 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΑ”, είχε αναφέρει πως η Άννα Παναγιωτοπούλου της έμαθε να γράφει σε προφορικό λόγο, καθώς και να επεξεργάζεται χαρακτήρες αόρατων ηρώων.

Η ακροαματικότητα της εκπομπής εκείνη την περίοδο άρχισε να ανεβαίνει ενώ άρχισε να διευρύνεται το ακροατήριο σε διάφορες ηλικιακές κατηγορίες. Ταυτόχρονα ο χαρακτήρας της γινόταν περισσότερο πολιτικός.

“…άρχισαν οι ήρωες να αποκτούν χαρακτήρα. Άρχισε να αλλάζει η θεματολογία. Η “Λιλιπούπολη” πήρε πολιτική διάσταση, συνέβαιναν γεγονότα, γίνονταν εκλογές όπως τις κάνουν οι μεγάλοι”.
~Μαριανίνα Κριεζή~

Άννα Παναγιωτοπούλου, Ντίνος Λύρας, Δημήτρης Καμπερίδης, Σαπφώ Νοταρά, Λάμπρος Τσόγκας σε μία από τις ηχογραφήσεις της Λιλιπούπολης.

Τα πρόσωπα των ηρώων της “Λιλιπούπολης” έχουν εµφανείς συµβολισµούς: Ο δήµαρχος Χαρχούδας είναι ο αναγνωρίσιµος πονηρός πολιτικάντης που εξαπατά τους πολίτες έχοντας πάντα στο πλευρό του την κολληµένη στην εξουσία, µικροαστή, Πιπινέζα.

Ο µάγκας ∆υστροπόπιγκας διεκδικεί την εξουσία της Λιλιπούπολης από τον Χαρχούδα έχοντας συµπαραστάτη τον καταπιεσµένο Παπαγάλο της Πιπινέζας, που αντιδρά στη “Χαρχουδική” αφεντικίνα του. Τη ζωή των κατοίκων στον µαγικό κόσµο της Λιλιπούπολης µεταδίδει στους ακροατές ο αεικίνητος, αποκαλυπτικός δηµοσιογράφος Μπρίνης.

Δύο από τις ηθοποιούς που έδωσαν έναν ιδιαίτερο τόνο στα επεισόδια στα οποία ακούστηκαν ήταν η Σαπφώ Νοταρά ως μάγισσα Μπρουνχίλντα και η Αλέκα Παΐζη ως μητέρα του πρίγκιπα της Χιονάτης και πεθερά της.

Ανάμεσα στους άλλους ηθοποιούς που ακούγονταν στην σειρά ήταν οι: Σταμάτης Φασουλής, Άννα Παναγιωτοπούλου, Μίρκα Παπακωνσταντίνου, Βασίλης Μπουγιουκλάκης, Λευτέρης Βογιατζής, Λυδία Κονιόρδου, Ράνια Οικονομίδου, Πέπη Οικονομοπούλου, Μίνα Αδαμάκη, Μίμης Χρυσομάλλης κ.α.

Τον Νοέμβριο του 2018 το Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας υποδέχθηκε με χαρά την επιστροφή της θρυλικής εκπομπής “Εδώ Λιλιπούπολη” με την αναμετάδοση ενός πλούσιου αρχειακού υλικού εκπομπών που άφησαν το στίγμα τους στο ραδιοφωνικό γίγνεσθαι.

Το ραδιόφωνο δεν είναι απλά μία συνήθεια αλλά μία σχέση δυνατή και αναλλοίωτη με το πέρασμα του χρόνου.

Από τα τρανζιστοράκια στην εποχή της διαδικτυακής μουσικής, η σχέση με το ραδιόφωνο δεν φθείρεται από τη ρουτίνα της καθημερινότητας, αντιθέτως γίνεται πιο δυνατή. Σε κάθε στιγμή της ημέρας, σε κάθε δυνατή προσωπική στιγμή, το ραδιόφωνο ακούραστος συνεπιβάτης στο ταξίδι της ζωής.